Adriaan Lauwers: Philippe Vermeulen, Il Fiammengo della Tiorba

Slide 1

In 1612 trekt Philippe Vermeulen in opdracht van Isabella van Spanje en Albrecht van
Oostenrijk, landvoogden van de Zuidelijke Nederlanden, vanuit Brussel naar Rome. De
omwentelingen in het muzieklandschap aan het begin van de 17de eeuw in Italië, wekten
immers de nieuwsgierigheid van alle West-Europese hoven. Naast het ontstaan van nieuwe
uitdrukkingsvormen – zoals opera, het recitatief of de toccata – zagen ook verschillende
boeiende instrumenten daar het licht. Philippe kreeg de opdracht om zich meester te maken
van zo’n nieuw instrument, de theorbe, en om zijn aldaar vergaarde kennis vervolgens bij zijn
terugkeer te delen. Niemand minder dan “Il Tedesco della Tiorba” Giovanni Girolamo
Kapsperger, de toenmalige virtuoos bij uitstek, leerde hem de kneepjes van het vak.
Uit een briefwisseling tussen het consulaat in Rome en het hof in Mariemont, valt te lezen
hoe het Philippe tijdens zijn tweejarig verblijf is vergaan. Van het consulaat dat zich ernstig
zorgen maakt aangezien hij zich hele dagen opsloot om te studeren tot de lang verwachte
financiële steun uit de Lage Landen wanneer Philippe eindelijk vooruitgang begint te boeken.
Aan de hand van stukken van zijn leraar en tijdgenoten – op theorbe, barokgitaar, en met zang
– en anekdotes uit de brieven, proberen we de reis en studietijd van Philippe Vermeulen tot
leven te brengen: muziek die hij moet hebben gehoord, liederen die hebben weerklonken,
improvisatie-oefeningen die hij zelf zou hebben kunnen gespeeld… een hommage aan onze
eigen “Il Fiammingo della Tiorba”.

In 1612 trekt Philippe Vermeulen in opdracht van Isabella van Spanje en Albrecht van
Oostenrijk, landvoogden van de Zuidelijke Nederlanden, vanuit Brussel naar Rome. De
omwentelingen in het muzieklandschap aan het begin van de 17de eeuw in Italië, wekten
immers de nieuwsgierigheid van alle West-Europese hoven. Naast het ontstaan van nieuwe
uitdrukkingsvormen – zoals opera, het recitatief of de toccata – zagen ook verschillende
boeiende instrumenten daar het licht. Philippe kreeg de opdracht om zich meester te maken
van zo’n nieuw instrument, de theorbe, en om zijn aldaar vergaarde kennis vervolgens bij zijn
terugkeer te delen. Niemand minder dan “Il Tedesco della Tiorba” Giovanni Girolamo
Kapsperger, de toenmalige virtuoos bij uitstek, leerde hem de kneepjes van het vak.
Uit een briefwisseling tussen het consulaat in Rome en het hof in Mariemont, valt te lezen
hoe het Philippe tijdens zijn tweejarig verblijf is vergaan. Van het consulaat dat zich ernstig
zorgen maakt aangezien hij zich hele dagen opsloot om te studeren tot de lang verwachte
financiële steun uit de Lage Landen wanneer Philippe eindelijk vooruitgang begint te boeken.
Aan de hand van stukken van zijn leraar en tijdgenoten – op theorbe, barokgitaar, en met zang
– en anekdotes uit de brieven, proberen we de reis en studietijd van Philippe Vermeulen tot
leven te brengen: muziek die hij moet hebben gehoord, liederen die hebben weerklonken,
improvisatie-oefeningen die hij zelf zou hebben kunnen gespeeld… een hommage aan onze
eigen “Il Fiammingo della Tiorba”.

En 1612, Philippe Vermeulen part de Bruxelles pour Rome sur ordre d’Isabelle d’Espagne et d’Albrecht d’Autriche, gouverneurs des Pays-Bas méridionaux. Les changements du paysage musical au début du XVIIe siècle en Italie suscitent la curiosité de toutes les cours d’Europe occidentale. Outre l’émergence de nouvelles formes d’expression – comme l’opéra, le récitatif ou la toccata – plusieurs instruments fascinants y ont vu le jour. Philippe a été chargé de maîtriser l’un de ces nouveaux instruments, le théorbe, et de partager les connaissances acquises à son retour. C’est “Il Tedesco della Tiorba” (l’Allemand du théorbe), Giovanni Girolamo Kapsperger, le plus grand virtuose de l’époque, qui lui apprend les ficelles du métier.
Une correspondance entre le consulat de Rome et la cour à Mariemont permet de savoir comment Philippe s’est porté pendant son séjour de deux ans. De l’inquiétude du consulat lorsqu’il s’enferme des journées entières pour étudier au soutien financier tant attendu des Pays-Bas lorsque Philippe commence enfin à progresser.
À l’aide de pièces de son professeur Kapsperger et de ses contemporains – au théorbe, à la guitare baroque et avec chant – et d’anecdotes tirées des lettres, j’emmene le public dans une reconstitution musicale de son voyage d’études.